بیداری رویاها

همیشه این که اولین کار یک هنرمند شاهکار باشد، نگران‌کننده است. ترس از اینکه دوباره چنین درخششی را شاهد نباشیم و هنرمند در بازآفرینش هنر اول خود موفق نباشد. دانکن جونز با فیلم اول خود، «ماه»، یک شاهکار مستقل خلق کرده‌ است، آینده نشان می‌دهد که تا چه حد به اصل خود وفادار خواهد ماند.

نام فیلم ماه
کارگردان دانکن جونز
فیلمنامه دانکن جونز
موسیقی کلینت منسل
بازیگران سم راکول (سم بل)
رابین چاک (سم بل بدل)
کوین اسپیسی (گرتی)
گونه علمی – تخیلی
کشور ایالات متحده
زمان 97 دقیقه
امتیاز من 3/4

کارگردان‌های کمی هستند که در ساخت اولین فیلمشان چنان نبوغی از خود نشان بدهند که نامشان برای همیشه در ذهن مخاطب حک شود، کارگردانی معمولی ممکن است چندین و چند فیلم ضعیف یا متوسط بسازد و بعد از آن -شاید – فیلمهای ارزشمندی را از او ببینیم. اکثر کارگردانان هالیوودی از همین دسته دوم هستند. می‌شود از دسته اول  می‌شودبه اورسن ولز (1941، همشهری کین)، لارنس اولیویه (1944، هنری پنجم)، سیدنی لومت (1957، 12 مرد خشمگین)، فرانسیس تروفو (1959، 400 ضربه) ، آندره وایدا (1955، یک نسل)، و در سالهای اخیر به چارلی کافمن (2008،‌ سینکدوکی نیویورک)، استیو مک‌کوئین (2008، اعتصاب غذا)، ریچارد کلی (2001، دانی دارکو) و راب مارشال (2002،  شیکاگو) اشاره کرد. دانکن جونز ، قطعاً کارگردانی است که با ساخت اولین فیلم بلند خود، «ماه» توانسته برای خودجایگاه مستقلی در سینمای مستقل آمریکا به‌دست‌آورد. سینمای جونز سینمایی متعلق به خود او و در آن واحد ملهم از دنیای موردعلاقه‌اش در گونه علمی تخیلی است. گونه‌ای که فیلم‌هایی چون «2001، یک ادیسه فضایی»‌(1968، استنلی کوبریک) ، «بلید رانر» (1982، ریدلی اسکات)، «بیگانه» (1979، ریدلی اسکات) و «سولاریس» (1972، آندری تارکوفسکی) در آن قله‌ها را زده‌اند.

چکیده داستان:

فیلم با جمله «ما کجا هستیم» آغاز می‌شود. ما از زبان سم راکول جمله‌هایی را درباره آینده انرژی‌های مفید و بهداشتی می‌شنویم و اینکه انسان با درو و کندوکاو خاک ماه توانسته به ایزوتوپی از هلیوم به نام «هلیوم-3» دست‌یابد.در نماهای بعد با ایستگاه فضایی که سم در آنجا حضور دارد بیشتر آشنا می‌شویم و اینکه او در انجا با روبات هوش‌مندی به نام «گرتی» هم‌راه است. سم که دوهفته تا پایان ماموریتش زمان باقی‌است به‌شدت از سه‌سالی که تنها در ماه سپری کرده‌است خسته و وامانده شده‌است. سم به‌وسیله مکالمه های ضبظ‌ ‌شده در قالب پیام با زمین ارتباط برقرار می‌کند و بالعکس. در یکی از این مکالمه‌ها شاهد گفتگوی او با همسرش، تس و فرزند دختر سه‌ماهه‌ای به‌نام ایو. هستیم . در یکی از جست‌و‌جوهای سم در ماه ، حادثه‌ای برایش پیش‌می‌آید و او تصادف می‌کند و ماشین ماه‌پیمایش دچارآسیب می‌شود. وی در آخرین لحظات هوش‌یاری ، کلاه ضدجو ماه را بر سر می‌گذارد.

در صحنه بعد می‌بینیم که سم به هوش آمده و گرتی از او نگه‌داری می‌کند ، بعد از به‌بودی سم از گرتی می‌خواهد که به او اجازه بدهد برای تعمیر خودرو به بیرون از ایستگاه برود. گرتی می‌گوید این اجازه به او داده نشده‌است. سم با خراب‌کاری در سامانه ایستکاه موفق به گرفتن اجازه از گرتی می‌شود ، با این شرط که موضوع پیش خودشان باقی بماند. در بیرون از ایستگاه سم به خودرو می‌رسد و مردی را که در آن اسیر شده می‌یابد، خودش را. سم اول را. سم ، او را به ایست‌گاه بازمی‌گرداند و از گزتی درباره او می‌پرسد ، اما گرتی او را به آرامش دعوت می‌کند و سم اول را که خیلی ضعیف شده است ، به درمان‌گاه ایست‌گاه منتقل می کند.

پس از به‌هوش‌آمدن، سم اول پی به وجود سم دوم می‌یرد و از گرتی درباره او می‌پرسد، گرتی پاسخ درستی نمی دهد. سم اول نزد سم دوم رفته و از او درباره این اتفاق می‌پرسد. کم‌کم آنها پی می‌برند که احتمالن نسخه‌ای بدلی از سم هستند. رفته‌رفته و با نزدیک‌ترشدن به پایان فیلم ، نیروی جسمی سم اول تحلیل می‌رود،‌درحالی‌که سم دوم، جوان ، نیرومند و قوی است. سم دوم در پی یافتن مخفی‌گاه بدل‌ها است و سم اول درپی تماسی تلفنی با خانه‌اش برروی زمین پی به حقیقتی تلخ می‌برد.

هردو سم تصمیم به انجام کاری تاثیرگذار می‌گیرند.

تصویری رویایی از زمین از فراز ماه، از این دست تصاویر ، کم در ماه دیده نمی‌شود

تصویری رویایی از زمین از فراز ماه، از این دست تصاویر ، کم در ماه دیده نمی‌شود

نقد فیلم:

جایی در فیلم هست که سم بل رو به گرتی (روبات هوشمند) می‌کند و به او می گوید ، ما برنامه نیستیم گرتی ، ما انسانیم [1]. (که یکی از قطعات ساندترک به‌یادماندنی فیلم هم به همین نام است) اگر فقط همین یک دیالوگ را به کسی که فیلم را ندیده باشد نشان دهیم ، کل خط داستانی فیلم دستش خواهد آمد. فضایی علمی – تخیلی ، به خاطر حضور  روبات هوشمند و همچنین موضوعی درام که در پس صحبت‌های قهرمان داستان احساس می‌شود. معمولن این کلیشه انسان تنها در سفینه فضایی و در حال اکتشاف و حضور یک روبات هوشمند از آنجایی به تراژدی ختم می‌شود که روبات به دستورهای انسان گوش نمی‌دهد و می‌خواهد برای امنیت و یا حفظ اصول خود که همان انسان برایش برنامه‌ریزی کرده از فرمان‌های او یربازبزند. مشهورترین این روبات‌ها هم «هال 9000» در «2001، …» است و از سینمای متاخر هم می‌توان به «آتو» در «وال. ای» اشاره کرد. اما روبات فیلم ماه از سه قانون آسیموف پیروی می‌کند و کاملن در فرمان انسان است.

دانکن جونز فرزند دیوید بووی است خواننده آمریکایی است، فرزند خلفی که با ساخت همین یک فیلم توانسته به‌خوبی از زیر سایه پدر بیرون آید و جای‌پای خود را در دنیای سینما محکم‌نماید. جونز در عرصه ساخت ویدئو‌موزیک فعال بوده و تجربه ساخت یک فیلم کوتاه به نام «سوت» [2] را هم دارد.

قطعن اداره و کارگردانی فیلمی که بیشتر آن در فضای بسته می‌گذرد و تازه 2 شخصیت اصلی دارد، خیلی کار بزرگی است. برای صحنه‌هایی که مجبور به استفاده از هر دو شخصیت در قاب بوده‌اند از بازیگری شبیه به سم راک‌ول استفاده شده است. راک‌ول که استاد بازی در نقش‌های «این‌گونه‌ای» است و قبلن با بازی در فیلم «اعتراف‌های یک‌ ذهن خطرناک» (2002، جرج کلونی) این را به‌خوبی ثابت کرده‌است در این فیلم نیز به خوبی توانسته از پس شخصیت‌های چندلایه هردو سم برآید. در نظر بگیرید صحنه‌ای را که پس از تماس با زمین به شدت وامانده شده و در خلوت خود می‌گرید:‌»من می‌خوام به خونه برگردم.» نمی‌شود از بازی راک‌ول یاد کرد ولی از صداپیشگی هنرمندانه «کوین اسپیسی» نامی نبرد. اسپیسی که پیش از این نیز شاهکاری دیگر در زمینه تقلید صدا و کار با صدا از او در یوتوب دیده‌بودم، به خوبی توانسته با صدایی بدون احساس انسانی نقش یک روبات هوش‌مند مهربان را به خوبی ایفا کند. اما واقعن می‌شود در سینما فیلمی با حضور یک روبات هوش‌مند ساخت و آن با «هال 9000» در «2001، یک ادیسه فضایی» استنلی کوبریک مقایسه نشود؟ به نظر می‌رسد جونز هوش‌یارانه و با آگاهی از این مسئله ، شمایل گرتی را نیز تاحدودی شبیه به هال 9000 درآورده ، با این تفاوت که گرتی اسمایلی‌های یاهو بر خود دارد و رنگ تک‌چشمش آبی است.

جونز ادای دین دیگرش به شاه‌کار کوبریک را با ساخت صحنه‌های فضایی در استودیو و به‌وسیله ماکت انجام داده‌است. تمام صحنه‌هایی که بر روی خاک ماه و حرکت ماشین‌های دروگر و هلیوم-3یاب می‌بینیم در استودیو و توسط ماکت‌های کوچک-مقیاس ساخته شده‌اند تا پاسخ محکمی به فیلم‌های پرهزینه سی.جی. در این زمانه باشند که هیچ‌گاه هم حس واقعی صحنه را خوب از آب درنمی‌آورند.

فیلم در میان مایه‌های فلسفی وجدی خود گه‌گاه نگاهی طنز نیز به موضوعات دارد. ارجاع می‌دهم به صحنه‌ای که دو سم نزدیک است با هم درگیر شوند و سم اول میگوید:«من نمی‌خواهم دعوا کنم ، من یک مبارز نیستم ، من یک عاشقم» و وقتی اصرار سم دوم را برای درگیری می‌بیند می گوید:‌»چرا قرصاتو نمی‌خوری؟ چرا کیک درست نمی‌کنی؟ چرا نمی‌ری دایرة‌المعارف بخونی؟» یا در صحنه‌ای دیگر که سم اول به ایست‌گاه بازگشته‌است و حسابی نیرویش تحلیل رفته‌است می‌نشیند و می‌گوید:‌«خدایا، چرا این‌جا این‌قدر سرده؟» و سم دوم پاسخ می‌دهد:‌«چون ، روی یخچال نشستی.»

فیلم کم‌بودجه دانکن جونز درست است که به بسیاری از فیلمهای قبل از خود در ژانر علمی – تخیلی ادای دین می‌کند. اما در ذات خود فیلمی منحصربه‌فرد است.برای اینکه بودجه ساخت فیلم «ماه» را بهتر درک کنید، بودجه چند فیلم علمی – تخیلی سالهای اخیر را می‌آورم. فیلم  انیمیشن دریم‌ورکس ، «ربات‌ها» (کریس وج، کارلوس سالدانا ، 2005)  بودجه‌ای هفتادوپنج‌ میلیون ‌دلاری داشته است ، «2012»‌به کارگردانی رولند امریش ، دویست‌ میلیون ‌دلار خرج برداشته است و در نهایت فیلم «نگهبانان» (زک اسنایدر، 2009) صدوسی میلیون دلار بودجه برایش درنظر گرفته شده است.خود پدر فیلم ماه، 2001 یک ادیسه فضایی، نیز در سال 1968 ، بودجه‌ای حدود ده‌میلیون و پانصد هزار دلار داشته‌است.  خوب ارقام را مرور کنید و آماده باشید: بودجه «ماه» پنج‌میلیون‌ دلار بوده است.

*وبگاه رسمی فیلم ماه

* «ماه» در آی. ام. دی. بی.

ماه» در راتن‌تومیتوز

ماه» در متاکریتیک

ماه» در ویکی‌پیدیای انگلیسی

+ پس‌نوشت: نوشتن این مطلب خیلی طول کشید ، از نوشتن‌ها و بازنوشتن‌ها تا تهیه جدول ابتدای پست که برای ایجادش یک روز در «تالار گفت‌وگوی وردپرس» از سه نفر از کسانی که نمی‌شناختمشان یاری جستم و جا دارد اینجا از ایشان سپاس‌گزاری کنم، هرچند زبان هم را نمی‌فهمیم و آنها فارسی بلدنیستند ، اما قول دادم بهشان که هر وقت پست را به‌روز کردم برایشان بفرستم نتیجه کار را. همین.

++پس‌ترنوشت: خاویر باردم عزیز با پنی لوپه کروز دوست‌داشتنی ازدواج کردند.

+++پس‌ترنوشت 2: رومن پولانسکی هم به آمریکا تحویل داده‌نشد، خداراشکر.

پاورقی:

1.We’re not programs, Gerty, we’re people

2. Whistle

5 دیدگاه

دسته معرفی فیلم, نقد فیلم

5 پاسخ به “بیداری رویاها

  1. سلام دوست عزیز .ممنون که امدید وتشکر از حسن نظرتان .نام وندیداد را هم دوست دارم .پرمحتواست نوشته هایتان و از آنجا که به فیلم علاقه دارم وبلاگتان را لینک می کنم تا بیشتر بخوانمتان .

  2. سلام دوست من
    منم تو حال و هوای سینما می‌نویسم. یه نظرسنجی بیلی وایلدری هم دارم که بد نیس ببینیش. آدرس من اینه:
    mansoorgholami.blogfa.com

  3. سلام دوست خوبم
    خسته نباشی. به‌ت تبریک می‌گم به خاطر چنین ذوق و سلیقه‌ای چه در طراحی سایت‌ت و چه در انتخاب‌هایی که برای نوشتن داری. به جرأت می‌گم یکی از به‌درد‌خورترین جاهایی‌ست که در فضای مجازی سر می‌زنم و از گشت‌و‌گذار در اون لذت می‌برم. امید من به سلامتی ذهن شما و مانایی‌تان در راهی‌ست که می‌روید.

    • من هم به شما دوست خوبم درود می‌فرستم ، لطف شما کم نشود ، بنده هم از خوانندگان وبلاگ جناب‌عالی هستم و همیشه از دنبال‌:ردن مطالب جالب و به روز آن لذت می‌برم. پست آخرتان درباره ساخت فیلم‌های ایرانی بر پایه درون‌مایه فیلم‌های کلاسیک را هم مطالعه نمودم. باز هم سپاس‌گزار انرژی مثبتی که می‌دهید هستم.

  4. بازتاب: بازی‌گران،‌کارگردانان و فیلم‌نامه‌نویسان توییتری « Vendidad | وندیداد

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s